PHẬT GIÁO VỚI VẤN ĐỀ AN SINH XÃ HỘI
Tham luận của Thượng Tọa Thích Thiện Toàn, Trưởng Ban Hướng Dẫn Phật Tử Thành hội Phật Giáo Đà Nẵng, Hiệu Trưởng trường Phật Học Đà Nẵng.
Kính thưa đoàn chủ tọa, Kính thưa quý vị đại biểu, Kính thưa hội thảo.
Được sự phân công của Ban trị sự Phật giáo Đà Nẵng và được sự cho phép của Ban tổ chức hội thảo, tôi xin được trình bày tham luận với đề tài “Phật Giáo Với Vấn Đề An Sinh Xã Hội”. Trước hết, thay mặt đoàn đại biểu Phật giáo, tôi xin kính chúc quý vị cán bộ lãnh đạo nhà nước, quý vị chức sắc lãnh đạo các tôn giáo bạn, quý vị cử tọa tham dự hội thảo sức khỏe, sắc tốt, sống lâu và an lạc để cùng nhau phục vụ công tác an sinh xã hội. Kính chúc buổi hội thảo thành công tốt đẹp.
Kính thưa quý liệt vị.
Chúng tôi xin được trình bày nội dung tham luận này qua 4 mục:
1. Khái niệm về an sinh xã hội:
Con người muốn tồn tại và phát triển trước hết cần phải có ăn, mặc, ở… Để thoả mãn những nhu cầu tự nhiên đó, con người phải lao động sản xuất để có thu nhập. Nhưng không phải lúc nào thành quả lao động cũng đảm bảo thường xuyên và ổn định. Trái lại, cuộc sống con người phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên và môi trường sống cùng với các điều kiện sinh sống khác nên thường phải đối mặt với rất nhiều trường hợp bất hạnh, rủi ro xảy ra làm giảm hoặc mất thu nhập, như bệnh tật, tai nạn, mất người nuôi dưỡng, già yếu, tử vong, mất việc làm.v.v. Vì thế con người buộc phải tìm cách khắc phục bằng nhiều biện pháp khác nhau như tiết kiệm với phương châm “tích cốc phòng cơ, tích y phòng hàn” hoặc dựa vào sự đùm bọc, cưu mang của cộng đồng với tinh thần “lá lành đùm lá rách”.v.v. Nhưng khi xã hội càng phát triển, những biện pháp có tính truyền thống trên đã tỏ ra không đủ để có thể khắc phục, vượt qua những khó khăn trong cuộc sống khi gặp phải rủi ro. Sự tương trợ dần dần được mở rộng và phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau nhằm bảo vệ con người. Từ thực tiễn đó, khái niệm an sinh xã hội ra đời và có thể được hiểu là những hoạt động liên quan đến sự bảo đảm an toàn cho tất cả các thành viên xã hội nhằm giúp con người hạn chế, giảm thiểu những nguy cơ tác động làm tổn thương cuộc sống.
2. Một số vấn đề xã hội hiện nay:
Việt Nam hiện nay đã tạo được hình ảnh là một đất nước đổi mới, hội nhập với cộng đồng thế giới. Những thành tựu về kinh tế xã hội trong thời gian qua đã chứng minh điều đó. Tuy nhiên, muốn trở thành quốc gia phát triển bền vững không phải chỉ dựa trên chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế mà còn phải tập trung giải quyết những vấn đề an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu phát triển vì con người.
Chất lượng tăng trưởng hiện nay chưa thật sự gắn chặt với việc giảm nghèo. Tuy mọi người đều hưởng lợi từ kết quả tăng trưởng, nhưng người giàu và khu vực thành thị được hưởng lợi nhiều hơn, còn người nghèo và khu vực nông thôn thì lại gánh chịu khó khăn nhiều hơn. Điều đó dẫn đến hậu quả là khoảng cách giàu nghèo có xu hướng gia tăng và nó làm phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc như vấn đề nông dân mất việc làm ở vùng chuyển đổi sử dụng đất nông nghiệp, vấn đề di cư lao động từ nông thôn ra thành thị tìm việc làm tăng mà Đà Nẵng cũng không ngoại lệ.
Đời sống người nông dân còn nhiều khó khăn về mọi mặt giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng. Tình trạng ô nhiễm môi trường khá phổ biến đã gây thiệt hại đến sản xuất, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người. Ở các thành phố lớn, môi trường sống do khói bụi, rác thải, tiếng ồn là cơ hội cho nhiều loại bệnh tật phát sinh. Các cơn bão hằng năm đổ bộ vào nước ta, đặc biệt ở miền Trung, tàn phá nặng nề rồi để lại lũ quét, cuốn trôi nhà cửa, tài sản, ruộng vườn làm cho cuộc sống người dân càng khốn khó trầm trọng và phải mất nhiều thời gian mới ổn định được.
Những vấn đề xã hội trên và nhiều vấn đề khác nữa đang là những trở ngại cho quá trình phát triển bền vững hiện nay. Giải quyết những vấn đề này không hẳn là công việc của nhà nước mà còn là sự chung tay và góp sức của toàn xã hội. Phật giáo từng đã góp phần giải quyết hiệu quả những vấn đề xã hội như trên nhằm mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho những mảnh đời bất hạnh và khốn khó trong xã hội.
3. Phật giáo với vấn đề an sinh xã hội:
Nói về chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2011 – 2020, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của an sinh và phúc lợi xã hội như sau: “An sinh xã hội và phúc lợi xã hội là hệ thống các chính sách và giải pháp nhằm vừa bảo vệ mức sống tối thiểu của người dân trước những rủi ro và tác động bất thường về kinh tế, xã hội và môi trường, vừa góp phần không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.” Đây cũng chính là vấn đề mà đạo Phật với tinh thần từ bi, cứu khổ chúng sanh luôn trăn trở trước những vấn đề an sinh xã hội hôm nay.
Từ khi truyền vào Việt Nam, tinh thần từ bi cứu khổ của đạo Phật được phát huy rộng rãi, vì thế tinh thần Phật giáo nhanh chóng hòa quyện cùng những triết lý sống của dân tộc: “Thương người như thể thương thân”, hay “Dù xây chín bậc phù đồ, không bằng làm phúc cứu cho một người”. Tinh thần ấy đã giúp cho Phật giáo gắn bó và đồng hành cùng với dân tộc qua những chặn đường lịch sử hưng suy. Ngày nay, đất nước đang phát triển và hội nhập quốc tế, nhưng những vấn đề xã hội nói trên đang là những thách thức cho sự phát triển bền vững. Trước tình hình đó, Phật giáo cần phải phát huy hơn nữa tinh thần từ bi cứu khổ để giúp đỡ cho những mảnh đời gặp hoàn cảnh gặp khó khăn. Nếu thực hiện tốt điều này, Phật giáo sẽ góp phần thiết thực vào chương trình an sinh xã hội. Đây còn là cơ duyên và cũng là thách thức quan trọng để Phật giáo tiếp nối truyền thống gắn bó và đồng hành với sự phát triển của dân tộc trước mắt và tương lai.
Hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo trong những năm qua đã để lại những ấn tượng tốt đẹp trong lòng xã hội, nó biểu hiện quan trọng chức năng an sinh xã hội của Phật giáo thông qua những hoạt động thực tiễn, nổi bật là sự hỗ trợ vật chất mang đến những nhu cầu trong lúc cần thiết đồng thời cũng là một niềm an ủi tinh thần lớn lao cho những ai được tiếp cận, thụ hưởng. Chúng tôi xin nêu ra một só thành quả để minh họa như sau:
* Tuệ Tỉnh đường Pháp Lâm Phụ trách phần y tế và tổ chức khám bệnh, phát thuốc miễn phí phục vụ cho đồng bào tại cơ sở và vùng sâu, vùng xa. Với tổng trị giá là 684.597.000đ cho 26.287 người bệnh.
* Ban tiếp nhận và điều phối các dự án hỗ trợ phòng chống HIV/AIDS có nhiệm vụ tư vấn, hỗ trợ người nhiễm hoặc ảnh hưởng UIV/AIDS. Trong thời gian qua đã tổ chức thực hiện được:
– 1 Lớp quản lý dự án: 1 ngày.
– 1 Lớp tập huấn quyền và bảo vệ trẻ em có 25 tình nguyện viên.
– Tổ chức truyền thông có 322 cuộc và 9.235 người nghe tại các chùa và hội trại GĐPT.
– Phát hành 12 số với 700 bản tin và 21.000 tờ rơi với nội dung phòng, tránh lây nhiễm HIV.
– Tập huấn về kỹ năng truyền thông, giảm kỳ thị, phân biệt với người có HIV 7 đợt với 74 tình nguyện viên tham gia.
– Khâm liệm người có HIV 18 người.
– Đưa đi thử máu người có HIV 15 người.
– Hỗ trợ người nhà chăm sóc người có HIV 182 người.
– Hỗ trợ học nghề cho người nhiễm HIV 42 người.
– Bảo vệ, chăm sóc tâm lý trẻ mồ côi có người thân nhiễm HIV qua đời 62 người.
Ban tiếp nhận và điều phối còn hỗ trợ nhiều người có HIV trong dịp tết, ngày thiếu nhi, với tổng kinh phí chi các khoản là 1.001.582.960đ.
* Nồi cháo tình thương, cơm miễn phí cho bệnh nhân nghèo được duy trì hàng ngày tại Bệnh viện đa khoa Thành phố (khoa lây) và các Trung tâm y tế quận Thanh Khê, Hải Châu, Hoà Vang, Liên Chiểu, Ngũ Hành Sơn và những buổi ăn bồi dưỡng trong tháng tại Bệnh viện tâm thần Thanh Khê và Hoà Khánh, Trại dưỡng lão từ thiện tại các quận, huyện tổ chức thăm và tặng quà Hội người mù, nhà nuôi dạy trẻ em đường phố, đóng góp xây dựng 47 nhà tình thương, nhà đại đoàn kết, đỡ đầu Mẹ Việt Nam anh hùng của chùa Bảo Quang, phát quà cho đồng bào còn khó khăn trong các dịp lễ lớn như Phật Đản, Vu Lan.
Nói chung, công tác từ thiện mà PG Đà Nẵng trong nhiệm kỳ 2007 – 2012 đã thực hiện được là 36.523.870.000đ (ba mươi sáu tỉ, năm trăm hai mươi ba triệu, tám trăm bảy mươi ngàn đồng).
4. Đề nghị:
Bên cạnh những thành quả đã đạt được, hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo cần phải nâng tầm và đi vào chiều sâu hơn nữa mới có thể gắn kết, giải quyết những vấn đề xã hội đa dạng đang đặt ra. Ở đây, chúng tôi xin có đề nghị như sau:
Cách làm từ thiện xã hội mang tính bền vững, hiệu quả và lâu dài không phải thỉnh thoảng đến dịp hay lúc địa phương gặp vấn đề mới tổ chức những chuyến đi từ thiện, mà là thông qua vai trò của tăng, ni ở địa phương để thực hiện nhiệm vụ này một cách thường xuyên bằng những kế hoạch phù hợp với nhu cầu cần hỗ trợ của người dân, đặc biệt ở các vùng sâu, xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mặt khác, chúng tôi muốn nhấn mạnh đến các vị tăng, ni trẻ, có tâm huyết với hoạt động từ thiện, có kiến thức hiểu biết về xã hội. Đây là nguồn lực quan trọng để thực hiện các hoạt động an sinh xã hội giúp ích cho cộng đồng. Nhà nước nên giúp họ có điều kiện gắn bó với địa phương và trong quá trình hòa nhập cùng đời sống xã hội, họ sẽ phát hiện ra nhu cầu cần thiết mà người dân sở tại cần giúp đỡ. Từ đó, các hoạt động an sinh xã hội của các vị này sẽ hướng đến hỗ trợ cộng đồng một cách lâu dài, có hệ thống và hiệu quả cao. Điều này sẽ thúc đầy các hoạt động an sinh xã hội của Phật giáo mang tính linh hoạt, sáng tạo, rộng rãi và thiết thực.
Hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo còn cần được hệ thống hóa tổ chức, có cơ chế hoạt động và giám sát từ trên xuống dưới đối với nhiều lãnh vực khác nhau, nhưng quan trọng nhất vẫn là hệ thống các trường tình thương, trung tâm nuôi dạy trẻ mồ côi, cơ sở cấp dưỡng người neo đơn, phòng khám từ thiện. Những cơ sở xã hội này, thông qua việc tổ chức mang tính hệ thống và có giúp đỡ của Nhà nước sẽ duy trì được hoạt động lâu dài, hiệu quả và được hỗ trợ lẫn nhau cũng như nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước và các tổ chức xã hội nhân đạo khác khi gặp khó khăn, được trao đổi và học tập kinh nghiệm, tham gia tập huấn kỹ năng,…Đồng thời, với những mô hình hoạt động hiệu quả thì cần được biểu dương và nhân rộng.
Gắn kết hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo với những vấn đề xã hội như trên chính là đưa tinh thần cứu khổ cứu nạn của đức Phật vào cuộc sống. Chính lúc đó, Phật giáo tiếp tục trưởng thành và tỏa sáng trong lòng dân tộc với tinh thần nhập thế, hành thiện cứu đời không ngăn ngại của giới tăng ni, Phật tử. Thông qua các hoạt động an sinh xã hội, các tăng ni, Phật tử sẽ cơ hội giúp ích cho đời. Qua đó giúp cho xã hội hướng thiện, hành thiện, tăng trưởng lòng từ bi cũng là góp phần đẩy lùi cái ác, cái xấu đang từng ngày diễn ra trong xã hội.
Công tác xã hội cần can thiệp vào môi trường sống qua các hoạt động như giúp đỡ người cao tuổi neo đơn, người khuyết tật, người liên quan đến ma túy, người nhiểm HIV, người mắc bênh tâm thần, phúc lợi trẻ em, thành lập cô nhi viện, phát triển cộng đồng ở làng xóm, bảo đảm thu nhập cho người vùng nông thôn, chăm sóc y tế, sức khỏe … Để các tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng thực hiện tốt các mục tiêu an sinh xã hội này, Nhà nước cần có những văn bản pháp qui cụ thể với lộ trình thông thoáng để tạo hành lang pháp lý về mặt thể chế chính sách, về việc huy động tài chính, về việc tổ chức mạng lưới cung cấp dịch vụ và mạng lưới nhân viên công tác xã hội, về qui chế đào tạo nhân viên công tác xã hội… nhằm tạo điều kiện dễ dàng cho việc thành lập các cơ sở bảo trợ xã hội để giúp cho việc tham gia chương trình an sinh xã hội của các tôn giáo đảm bảo đúng pháp luật và có cơ hội phát triển bền vững, thiết thực.
Trước khi dứt lời, tôi xin trân trọng cảm ơn và kính chúc quý vị hạnh phúc.
